Hrós eða ekki hrós? Það besta sem við getum sagt við börnin okkar er „Þér tókst það“

Uppeldi getur verið svo öfugsnúið! Eftir að ég kynntist RIE aðferðinni þá byrjaði ég að sjá það betur og betur hvað margt af því sem við gerum í daglegum samskiptum við börnin okkar, oftast atriði sem við meinum virkilega vel og sjáum ekkert athugavert við er mögulega ekki að hafa þau áhrif á börnin okkar sem við erum að vonast eftir.

Mynd/Kristín Maríella Friðjónsdóttir

Í greininni “Praising Children, Risking Failure” fjallar Janet Lansbury (Respectful Parenting gúrú og átrúnaðargoðið mitt) um niðurstöður rannsóknar Columbia háskóla á hrósi. Í þessari áhugaverðu rannsókn var börnum var skipt upp í 2 hópa, og báðir hóparnir fengu það verkefni að takast á við röð af þrautum. Í öðrum hópnum var síðan börnunum hrósað fyrir það að vera klár; “You must be smart at this” eða “þú ert mjög góður/klár í þessu” var sagt við þau þegar þau voru að takast á við þrautina. En hinum hópnum var hrósað fyrir vinnuna sem þau höfðu sett í verkefnið; “you must have worked really hard” eða “þú vannst hörðum höndum að verkefninu”. Munurinn á hópunum tveimur var rosalegur!

Þegar kom að næsta verkefni sem börnin áttu að takast á við máttu þau velja sjálf hvort það yrði erfiðara eða auðveldara en það fyrsta. Krakkarnir sem fengu að heyra að þau væru klár eða gáfuð völdu sér að takast aftur á við auðvelt verkefni á meðan hinir, sem fengu hrós fyrir að reyna og leggja á sig, völdu erfiðara verkefnið og voru til í að prufa hvort þau gætu tekist á við eitthvað meira krefjandi.

í síðasta fasa rannsóknarinnar var öllum börnunum gefið verkefni sem var mjög erfitt, ekkert barnanna náði að klára verkefnið. Börnin sem fengu hrós fyrir að leggja á sig langaði þrátt fyrir það að prufa verkefnið aftur, þeim fannst það spennandi og þeim leið eins og þau gætu bætt sig á meðan börnunum sem var hrósað fyrir gáfnafar eða það að vera klár urðu fyrir miklum vonbrigðum, gáfust upp og vildu hætta í verkefninu.

Vá, mér finnst þetta svo merkilegt!

Í greininni er líka fjallað um ungan strák, Thomas, sem er með greindarvísitölu sem fellur í topp 1%, sem sagt alveg svakalega há IQ EN hann hefur ekkert sjálfstraust.

Honum er lýst þannig að hann gefst vanalega mjög fljótt upp á verkefnum, ef hann nær ekki að klára eitthvað eða takast eitthvað í fyrstu tilraun þá reynir hann ekki aftur. Svo er hann mjög óviljugur til að prufa eitthvað nýtt.

Alla sína ævi hefur hann fengið að heyra það hvað hann sé klár og gáfaður, en hann hefur ekkert frumkvöðlaeðli eða hugrekki. Þrátt fyrir að það eigi enga stoð í raunveruleikanum efast hann um sjálfan sig á öllum sviðum. Hann er skíthræddur við það að mistakast.

Það virðist vera að það sem við gerum mörg dags daglega, í þeirri meiningu og trú að við séum að hvetja börnin okkar áfram, gefa þeim sjálfstraust og staðfestingu svo þau verði mögulega enn þá betri í einhverju sé mögulega að hafa þveröfug áhrif.

Í RIE þá förum við nefnilega aðra leið að því að hrósa og hvetja börnin okkar áfram.

Mynd/Kristín Maríella Friðjónsdóttir

Speglun

Í stað þess að hrósa hefðbundið;  Vá æðislegt!, Flottur!, Þú ert svo klár!, En hvað þú ert falleg/ur, Þú ert svo góð að dansa, Vá hvað þetta er falleg mynd, Flott hjá þér!

Þá segjum við einfaldlega það sem við sjáum. Við speglum til baka til barnsins það sem það gerði eða er að gera, án þess að leggja okkar dóm á það sem um ræðir.

Mér finnst æðislegt að byrja setningar á “ég sé!”;

Ég sé! Þú kubbaðir stóran turn!

Þú ert í bláum kjól, þú klæddir þig alveg sjálf í hann

Þú ert að dansa og snúa þér í marga hringi – ahh, ég sé, svo seturðu annan fótinn hátt upp í loft

Þú málaðir mynd! Ég sé þú notaðir mikið af fjólubláum, og þarna eru gulir hringir!

Þú söngst allt lagið og ert búin að leggja allan textann á minnið!

Stundum er einfaldlega “Ég sé þig 🙂 “ það einlægasta og sterkasta sem við getum sagt við barn.

Þessar setningar hljóma kannski svolítið þurrar fyrir þá sem eru að heyra um speglun í stað þess að hrósa í fyrsta skipti en treystið mér, þvert á móti þá krefst speglun þess að við séum í tengingu, “á staðnum” með athygli og tökum okkur tíma til þess að segja eitthvað um það sem barnið er að gera. Börnin fá með þessu staðfestingu á því að við virkilega sjáum þau. Við segjum þessar setningar með einlægni, brosum hlýtt og erum stolt af þeim – það skín alltaf í gegn.

Við tölum um og hrósum fyrir það að reyna og vinnuna sem liggur að baki því sem þau gera;

“Ég sá þú vandaðir þig mikið við að mála þessa mynd” – “þú reyndir aftur og aftur að klifra upp klifurgrindina og svo tókst þér það!” – “það var erfitt að renna upp rennilásnum en þér tókst það alveg sjálfum!” – “þú vannst hörðum höndum að..”

“Þér tókst það!”

Það besta sem við getum sagt við börnin okkar er  “þér tókst það!” (á ensku “you did it!), oft með viðbótinni “þú hlýtur að vera stolt af þér/ég sé þú ert stolt af þér”. Takið eftir því að það er ekki það sama og að segja “þú mátt vera stolt af þér.. “ (hver erum við annars að gefa þeim leyfi til þess eða ekki?)

eða “ég er stolt af þér”, við viljum nefnilega ekki að þau standi sig vel eða klári verkefni til þess að gera okkur stolt, við viljum að þau séu stolt af sjálfum sér og geri hluti fyrir sjálf sig.

 

Hvaðan kemur drifkrafturinn?

Í RIE er mikil áhersla lögð á það að hjálpa börnum að varðveita sinn innri drifkraft (sem þau eru fædd með!). Hvatningin til þess að standa sig eða gera hlutina vel á að koma frá barninu sjálfu en ekki að það sækist í utanaðkomandi samþykki, viðbrögð eða hrós.

Fjölmargar rannsóknir hafa sýnt fram á það að innri drifkraftur eða metnaður sem kemur frá manni sjálfum er miklu sterkari og endist lengur en metnaður sem er drifinn áfram af utanaðkomandi þáttum eins og verðlaunum, viðurkenningu eða hefðbundnu hrósi.

RIE nálgunin leggur áherslu á það að skoða vinnuna sem barn leggur í verkefni frekar en einblína á útkomuna og reyna síðan að leggja ekki mat eða dóm á það sem barnið gerir, þó að um jákvætt mat sé að ræða!

Ef barnið er að sýna okkur mynd sem það málaði þá er það í rauninni ekki okkar að segja eitthvað eins og “vá! en fallegt hjá þér!” því hver erum við að dæma? Af hverju að einblína á útkomuna? Er það ekki í rauninni afstætt hvort eitthvað sé fallegt eða ekki?

Ég meina, hver erum við að dæma um það hvort bláa myndin sé falleg frekar en myndin sem er öll svört?

Það að mála á að snúast um eitthvað allt annað en það hvernig myndin lítur að lokum út. Börn hafa miklu meiri áhuga á því að rannsaka það og skoða hvernig litir, málning og þess skonar efniviður virkar heldur en að framleiða eitthvað sem lítur vel út.

“Hvað gerist ef ég blanda litunum saman? Get ég málað með puttunum? Hvað gerist ef ég set tvö blöð saman með málningu milli?” – Þetta eru dæmi um hugsanir og spurningar sem við viljum að barnið sökkvi sér í. Við viljum að barn sé óhrætt við að prufa sig áfram og fái útrás fyrir sköpunargleði. Kannski vill barnið hella öllu vatninu í glasinu yfir myndina, allt í lagi! Það er kannski ekki “FLOTT!” en það er spennandi og áhugavert, er það ekki?

Barn sem er heltekið af því hvort það muni uppskera hrós eða samþykki frá umhverfinu þorir minna að taka áhættur eða prufa sig áfram og á erfiðara með að gleyma sér í leik heldur en barn sem vinnur út frá sinni innri áhugahvöt og fær frelsi til að sökkva sér í tilraunastarfsemi í leik, óháð útkomu!

 

Hefðbundið hrós truflar flæði leiks.

Stór þáttur RIE nálgunarinnar er að styðja eins og við getum við sjálfstæðan leik og við berum mikla virðingu fyrir mikilvægi leiks. Við viljum að börn leiki sér á sínum forsendum og þurfum að passa okkur að taka ekki yfir eða láta leikinn byrja að snúast um okkar viðbrögð. Það þýðir að halda aftur af miklum viðbrögðum eða hrósi þegar barn lítur t.d. upp á okkur í miðjum leik eða segir “mamma sjáðu hvað ég gerði!” – í stað þess að segja “vááá!! Þetta er ótrúlega flottur turn hjá þér! whoohoo! Æðislegt!” þá speglum við frekar og segjum eitthvað eins og – “Ah ég sé, þú kubbaðir stóran turn:)” “þú settir alla karlana ofan í bílinn”.

Sjáið þið muninn?

Þegar við hrósum of mikið fyrir ákveðið atriði í leik þá sendum við oft óafvitandi þau skilaboð að leikurinn sé búinn, að markmiðinu sé náð (turninn er tilbúinn! til hamingju!). En með því að segja það sem við sjáum á þann hátt sem RIE mælir með þá höldum við leiknum opnum og barnið er líklegra til að halda áfram að leika sér. Kannski var loka-markmið barnsins ekkert að kubba stóran turn, kannski ætlaði barnið sér að ýta turninum niður, athuga hvernig kubbarnir myndu detta í jörðina og mögulega raða kubbunum í hring og búa til grindverk í kringum eitthvað!

Staðreyndin er sú að við vitum ekki hvað barn hefur í huga þegar það er í miðjum leik en það sorglega er að við fáum heldur ekki að uppgötva það þegar við tökum yfir og stöðvum flæðið með of sterkum viðbrögðum.

Þökkum þeim fyrir

Við þökkum börnunum okkar fyrir þegar þau eru hjálpleg. Í staðinn fyrir að segja “dugleg!” eða “flott hjá þér!” þegar þau setja diskinn sinn í uppþvottavélina óumbeðin þá þökkum við þeim einfaldlega fyrir eins og við myndum þakka vini eða fjölskyldumeðlimi fyrir að aðstoða okkur “takk fyrir að taka diskinn af borðinu, það er mjög hjálplegt :)”.

Enn og aftur, við viljum ekki að þau séu hjálpleg fyrir okkur – við viljum að þau séu hjálpleg því þau vilja það sjálf, vilja vera partur af heild þar sem allir hjálpast að, vilja gleðja okkur því þeim líður vel þegar við erum þakklát fyrir eitthvað sem þau taka uppá að gera.

Við myndum aldrei segja “dugleg/ur!” við maka okkar ef hann/hún færi út með ruslið.

 

Prufið bara!

Það eru eflaust einhverjir sem klóra sér í hausnum yfir þessum frösum og sjá það kannski ekki fyrir sér að tala svona við barnið sitt, ein á námskeiði hjá mér lýsti yfir raunverulegum kvíða og sorg yfir því að hugsa sér að hætta að hrósa barninu sínu á hefðbundinn hátt, að segja “duglegur!” og sýna stór viðbrögð. Hún var svo hrædd um að það myndi særa strákinn sinn, að svona breyting í samskiptum væri einfaldlega of mikil fyrir hann.

En börnin okkar kunna miklu frekar að meta svona viðbrögð heldur en hefðbundin “VÁ, FRÁBÆRT!” hrós. Þessi einföldu hrós sem við köllum upp yfir okkur en hafa enga raunverulega þýðingu.

Það er mjög verðmætt fyrir barn að finna fyrir því að við sjáum það, tökum eftir því sem það er að gera og vinnunna sem liggur að baki einhverju sem það gerði.

 

Hver eru áhrifin?

Með því að hrósa á þennan hátt þá eflum við sjálfstraust barnanna okkar, börnin okkar hætta að hugsa stanslaust um það hvað öðrum finnst og sækjast ekki jafnmikið eftir utanaðkomandi viðurkenningu. Þau verða viljugri til þess að prufa sig áfram og óhrædd við það að mistakast. Þau fá að eiga litlu sigrana sína sjálf og upplifa það að vera stolt af sjálfum sér á sínum eigin forsendum.

 

-Kristín Mariella Friðjónsdóttir

Greinin birtist fyrst á síðunni Respectful Mom og er endurbirt hér með góðfúslegu leyfi höfundar

Bróðir hennar er fyrirsæta – Hún lætur barnungan son sinn stæla hann

Aristotle Polites er fyrirsæta í New York og þrátt fyrir að vera einstaklega myndarlegur og efnilegur í fyrirsætubransanum, þá á hann nú í harðri samkeppni......við barnungan frænda sinn.   Eins og þú sérð þá er 18 mánaða frændi hans einstaklega krúttlegur og er farinn að stæla pósur frænda síns, með góðri aðstoð Katima Behn móður sinnar (sem er eldri systir Aristotle) og það er alveg spurning hvor er betri fyrirsæta. Þetta byrjaði allt þegar hún gat ekki fengið son sinn til að vera í köflóttu hnepptu skyrtunni hans. „Þegar hann var kominn í skyrtuna óhneppta með magann úti þá skellihló… Lesa meira

Sendiherrahjónin Edda og Pálmi trylltu fullan sal af áhorfendum

Risaeðlurnar, lokahluti leikhúsþríleiks Ragnars Bragasonar um afkima íslensks samfélags, var frumsýnt í Þjóðleikhúsinu síðastliðinn föstudag. Uppselt var á sýninguna og beið fjöldi prúðbúinna gesta spenntur eftir verkinu, enda hafa fyrri verk Ragnars hlotið einróma lof bæði áhorfenda og gagnrýnenda.  Gullregn og Óskasteinar hlutu báðar fjölda tilnefninga til Grímunnar og Grímuverðlaun. Ragnar Bragason leikstýrir og skrifar handrit, Halfdan Pedersen er leikmyndahönnuður, tónlist er í höndum Mugison og í helstu hlutverkum eru Edda Björgvinsdóttir, Pálmi Gestsson, Guðjón Davíð Karlsson, Birgitta Birgisdóttir, Hallgrímur Ólafsson og María Thelma Smáradóttir. Viðtal við Ragnar um tilurð verksins: https://www.youtube.com/watch?v=Rty9CGdGKJc Sýningunni var vel tekið af frumsýningargestum. https://www.instagram.com/p/BafXrqwBsa4/?igref=ogexp   Lesa meira

Peningasería Odee til sýnis á Reyðarfirði – Frekari hugmyndir í vinnslu

Állistamaðurinn Oddur Eysteinn Friðriksson, eða Odee eins og hann kallar sig, hefur ávallt í nógu að snúast. Ritstjóri Bleikt var á ferðinni fyrir austan síðastliðna helgi og hitti á Odee þar sem hann var að hengja upp sýningu á kosningaskrifstofu Sjálfstæðisflokksins í Sómasetrinu á Reyðarfirði. Serían sem um ræðir er Peningaserían, en serían hefur vakið mikla athygli eftir að Odee frumsýndi hana á Ljósanótt í Keflavík árið 2016. Einnig fengu nokkrar vel valdar aðrar myndir að fylgja með. Odee lék á alls oddi og sagði ritstjóra frá næstu verkefnum sem eru í vinnslu og eru enn sem komið er bara… Lesa meira

Jafnréttishús býður upp á sundnámskeið fyrir innflytjendur og hælisleitendur

Sund er allra meina bót Við Íslendingar teljum það sjálfsagðan hlut að skella okkur í sund öðru hvoru allan ársins hring. Á góðvirðisdögum flykkjumst við í sundlaugarnar til að synda, flatmaga í sólinni, slaka á í heitu pottunum meðan börnin renna sér í rennibrautunum. Þvílíkur unaður svo ekki sé meira sagt. Þegar ég var yngri og ekki alveg synd setti mamma mig neðst á rennibrautina sem var ekki stór og sagði mér að hoppa niður. Þótt ég væri með stóran hringkút um mig, handakúta á báðum höndum og sundgleraugu sem tóku hálft andlitið, sem ekki nokkur maður myndi sjá sig… Lesa meira

Jake Gyllenhaal er besti pabbi í heimi

Leikarinn Jake Gyllenhaal er nýjasta andlit Eternity rakspíra Calvin Klein. Ásamt honum leika fyrirsætan Liya Kebode og hin fjögurra ára gamla Leila í auglýsingunni. Í auglýsingunni, sem er svarthvít, leikur Gyllenhaal umhyggjusaman föður og eiginmann, en Cary Fukunaga leikstýrir. https://www.youtube.com/watch?time_continue=6&v=aEcbuccnjLc   Lesa meira

„Ég gafst upp og leyfði honum að sofa hjá mér, eða réttara sagt, nauðga mér“

Ég var ekki nema 14 ára þegar ég eignaðist fyrsta kærastann minn, mér fannst þetta allt voða spennandi en alveg svakalega stressandi líka. Það má segja að þáverandi vinkona mín hafi ýtt mér að honum, hann var nefnilega frændi hennar og hún vildi endilega að við yrðum saman. Hann bjó fyrir sunnan og ég fyrir norðan svo við hittumst auðvitað ekki oft. En það var sennilega, ef mig minnir rétt, í annað eða þriðja skiptið sem við hittumst þegar hann byrjaði á að snerta mig á allskonar stöðum sem mér fannst óþægilegt og fljótlega fór hann að fara inn á… Lesa meira

Ísrétturinn Surtur & Pretzel í boði hjá Skúbb

Ísrétturinn Surtur & Pretzel frá Skúbb er fáanlegur næstu daga á meðan birgðir endast.  Eingöngu er hægt að nálgast hann í ísbúð Skúbb á Laugarásvegi 1, Reykjavík. „Okkur langaði að nota bjór í ís hjá okkur og settum okkur í samband við Borg Brugghús sem er þekkt fyrir bragðmikla bjóra og að leggja upp úr þessu samhengi bjórs og matar.  Eftir gott spjall var ákveðið að nota bjórinn Surtur Nr. 47 sem er bragðmikill 10% Imperial Stout bruggaður með sérmöluðu kaffi frá Te & Kaffi.  Með þessu passaði svo vel að nota pretzel og karmellu sem við gerum sjálfir og… Lesa meira

Britney kemst enn í skólabúninginn

Britney Spears er í fantaformi og nýlega birti hún stutt myndband á Instagram. Þar sést að hún kemst enn í skólabúninginn sem hún klæddist í myndbandi lagsins ...Baby One More Time titillagi fyrstu plötu hennar sem kom út árið 1999. https://www.instagram.com/p/BaeyD7wFYQ8/ Lesa meira

Dagný Rut er hryllileg á Hrekkjavökunni

Dagný Rut Ólafsdóttir hefur tekið þátt í hrekkjavökunni síðan árið 2008. „Ég sá hrekkjavökuball auglýst hér heima,“ segir Dagný, en hún býr í Grindavík, „og ég bara: Úhhhh! ég verð að vera með!“ Dagný Rut sér yfirleitt um gervi og förðun sjálf en hefur stundum leitað aðstoðar annarra. „Fyrir þremur árum var ég búin að vera klukkutíma að græja mig, leit svo í spegil og hugsaði: „Þetta er ekkert skeirí, þreif allt framan úr mér og byrjaði upp á nýtt,“segir Dagný Rur. Í það skipti var hún hjúkkan með vafningana. Dagný Rut velur oftast að vera ljót og skeirí og… Lesa meira

Hún var kölluð drusla – Þær sýndu henni samstöðu

Stelpurnar í 10. bekk í Holtaskóla í Reykjanesbæ mættu í hlýrabolum í skólann síðastliðinn fimmtudag. Það gerðu þær til að sýna samstöðu eftir að þær urðu vitni af því að nokkrir strákar í bekknum þeirra kölluðu aðra stelpu druslu á netinu. Stelpur úr skólanum hafa lent í því að vera beðnar um að „klæða sig betur“ í tíma þegar þær hafa verið á bolnum, og í þau skipti af karlkyns kennara. Þær eru því orðnar þreyttar á því að líkamar þeirra, 15 ára stelpna, séu hlutgerðir og að þeim beri einhver „skylda“ til að hylja sig til að vera ekki… Lesa meira

„Nauðgarinn var kærastinn minn – Ég kallaði hann besta vin minn“

Sú hugsun að kynferðislegt ofbeldi og áreitni gerist bara í partýum, í bænum eða þar sem flestir eru undir áhrifum. Að maður hafi verið að biðja um það, hefði ekki átt að vera svona klædd og allt það kjaftæði. Mín reynsla er ekki þannig. Nauðgarinn var kærastinn minn. Ég kallaði hann besta vin minn. Við vorum 17 ára, saman í framhaldsskóla á sömu braut. Við lærðum saman fyrir jólaprófin og fljótlega fórum við að hittast. Allt gerist frekar hratt og það leið ekki mánuður þegar hann sagðist elska mig. Þetta var svo nýtt fyrir mér og spennandi, ég hafði aldrei… Lesa meira