Hrós eða ekki hrós? Það besta sem við getum sagt við börnin okkar er „Þér tókst það“

Uppeldi getur verið svo öfugsnúið! Eftir að ég kynntist RIE aðferðinni þá byrjaði ég að sjá það betur og betur hvað margt af því sem við gerum í daglegum samskiptum við börnin okkar, oftast atriði sem við meinum virkilega vel og sjáum ekkert athugavert við er mögulega ekki að hafa þau áhrif á börnin okkar sem við erum að vonast eftir.

Mynd/Kristín Maríella Friðjónsdóttir

Í greininni “Praising Children, Risking Failure” fjallar Janet Lansbury (Respectful Parenting gúrú og átrúnaðargoðið mitt) um niðurstöður rannsóknar Columbia háskóla á hrósi. Í þessari áhugaverðu rannsókn var börnum var skipt upp í 2 hópa, og báðir hóparnir fengu það verkefni að takast á við röð af þrautum. Í öðrum hópnum var síðan börnunum hrósað fyrir það að vera klár; “You must be smart at this” eða “þú ert mjög góður/klár í þessu” var sagt við þau þegar þau voru að takast á við þrautina. En hinum hópnum var hrósað fyrir vinnuna sem þau höfðu sett í verkefnið; “you must have worked really hard” eða “þú vannst hörðum höndum að verkefninu”. Munurinn á hópunum tveimur var rosalegur!

Þegar kom að næsta verkefni sem börnin áttu að takast á við máttu þau velja sjálf hvort það yrði erfiðara eða auðveldara en það fyrsta. Krakkarnir sem fengu að heyra að þau væru klár eða gáfuð völdu sér að takast aftur á við auðvelt verkefni á meðan hinir, sem fengu hrós fyrir að reyna og leggja á sig, völdu erfiðara verkefnið og voru til í að prufa hvort þau gætu tekist á við eitthvað meira krefjandi.

í síðasta fasa rannsóknarinnar var öllum börnunum gefið verkefni sem var mjög erfitt, ekkert barnanna náði að klára verkefnið. Börnin sem fengu hrós fyrir að leggja á sig langaði þrátt fyrir það að prufa verkefnið aftur, þeim fannst það spennandi og þeim leið eins og þau gætu bætt sig á meðan börnunum sem var hrósað fyrir gáfnafar eða það að vera klár urðu fyrir miklum vonbrigðum, gáfust upp og vildu hætta í verkefninu.

Vá, mér finnst þetta svo merkilegt!

Í greininni er líka fjallað um ungan strák, Thomas, sem er með greindarvísitölu sem fellur í topp 1%, sem sagt alveg svakalega há IQ EN hann hefur ekkert sjálfstraust.

Honum er lýst þannig að hann gefst vanalega mjög fljótt upp á verkefnum, ef hann nær ekki að klára eitthvað eða takast eitthvað í fyrstu tilraun þá reynir hann ekki aftur. Svo er hann mjög óviljugur til að prufa eitthvað nýtt.

Alla sína ævi hefur hann fengið að heyra það hvað hann sé klár og gáfaður, en hann hefur ekkert frumkvöðlaeðli eða hugrekki. Þrátt fyrir að það eigi enga stoð í raunveruleikanum efast hann um sjálfan sig á öllum sviðum. Hann er skíthræddur við það að mistakast.

Það virðist vera að það sem við gerum mörg dags daglega, í þeirri meiningu og trú að við séum að hvetja börnin okkar áfram, gefa þeim sjálfstraust og staðfestingu svo þau verði mögulega enn þá betri í einhverju sé mögulega að hafa þveröfug áhrif.

Í RIE þá förum við nefnilega aðra leið að því að hrósa og hvetja börnin okkar áfram.

Mynd/Kristín Maríella Friðjónsdóttir

Speglun

Í stað þess að hrósa hefðbundið;  Vá æðislegt!, Flottur!, Þú ert svo klár!, En hvað þú ert falleg/ur, Þú ert svo góð að dansa, Vá hvað þetta er falleg mynd, Flott hjá þér!

Þá segjum við einfaldlega það sem við sjáum. Við speglum til baka til barnsins það sem það gerði eða er að gera, án þess að leggja okkar dóm á það sem um ræðir.

Mér finnst æðislegt að byrja setningar á “ég sé!”;

Ég sé! Þú kubbaðir stóran turn!

Þú ert í bláum kjól, þú klæddir þig alveg sjálf í hann

Þú ert að dansa og snúa þér í marga hringi – ahh, ég sé, svo seturðu annan fótinn hátt upp í loft

Þú málaðir mynd! Ég sé þú notaðir mikið af fjólubláum, og þarna eru gulir hringir!

Þú söngst allt lagið og ert búin að leggja allan textann á minnið!

Stundum er einfaldlega “Ég sé þig 🙂 “ það einlægasta og sterkasta sem við getum sagt við barn.

Þessar setningar hljóma kannski svolítið þurrar fyrir þá sem eru að heyra um speglun í stað þess að hrósa í fyrsta skipti en treystið mér, þvert á móti þá krefst speglun þess að við séum í tengingu, “á staðnum” með athygli og tökum okkur tíma til þess að segja eitthvað um það sem barnið er að gera. Börnin fá með þessu staðfestingu á því að við virkilega sjáum þau. Við segjum þessar setningar með einlægni, brosum hlýtt og erum stolt af þeim – það skín alltaf í gegn.

Við tölum um og hrósum fyrir það að reyna og vinnuna sem liggur að baki því sem þau gera;

“Ég sá þú vandaðir þig mikið við að mála þessa mynd” – “þú reyndir aftur og aftur að klifra upp klifurgrindina og svo tókst þér það!” – “það var erfitt að renna upp rennilásnum en þér tókst það alveg sjálfum!” – “þú vannst hörðum höndum að..”

“Þér tókst það!”

Það besta sem við getum sagt við börnin okkar er  “þér tókst það!” (á ensku “you did it!), oft með viðbótinni “þú hlýtur að vera stolt af þér/ég sé þú ert stolt af þér”. Takið eftir því að það er ekki það sama og að segja “þú mátt vera stolt af þér.. “ (hver erum við annars að gefa þeim leyfi til þess eða ekki?)

eða “ég er stolt af þér”, við viljum nefnilega ekki að þau standi sig vel eða klári verkefni til þess að gera okkur stolt, við viljum að þau séu stolt af sjálfum sér og geri hluti fyrir sjálf sig.

 

Hvaðan kemur drifkrafturinn?

Í RIE er mikil áhersla lögð á það að hjálpa börnum að varðveita sinn innri drifkraft (sem þau eru fædd með!). Hvatningin til þess að standa sig eða gera hlutina vel á að koma frá barninu sjálfu en ekki að það sækist í utanaðkomandi samþykki, viðbrögð eða hrós.

Fjölmargar rannsóknir hafa sýnt fram á það að innri drifkraftur eða metnaður sem kemur frá manni sjálfum er miklu sterkari og endist lengur en metnaður sem er drifinn áfram af utanaðkomandi þáttum eins og verðlaunum, viðurkenningu eða hefðbundnu hrósi.

RIE nálgunin leggur áherslu á það að skoða vinnuna sem barn leggur í verkefni frekar en einblína á útkomuna og reyna síðan að leggja ekki mat eða dóm á það sem barnið gerir, þó að um jákvætt mat sé að ræða!

Ef barnið er að sýna okkur mynd sem það málaði þá er það í rauninni ekki okkar að segja eitthvað eins og “vá! en fallegt hjá þér!” því hver erum við að dæma? Af hverju að einblína á útkomuna? Er það ekki í rauninni afstætt hvort eitthvað sé fallegt eða ekki?

Ég meina, hver erum við að dæma um það hvort bláa myndin sé falleg frekar en myndin sem er öll svört?

Það að mála á að snúast um eitthvað allt annað en það hvernig myndin lítur að lokum út. Börn hafa miklu meiri áhuga á því að rannsaka það og skoða hvernig litir, málning og þess skonar efniviður virkar heldur en að framleiða eitthvað sem lítur vel út.

“Hvað gerist ef ég blanda litunum saman? Get ég málað með puttunum? Hvað gerist ef ég set tvö blöð saman með málningu milli?” – Þetta eru dæmi um hugsanir og spurningar sem við viljum að barnið sökkvi sér í. Við viljum að barn sé óhrætt við að prufa sig áfram og fái útrás fyrir sköpunargleði. Kannski vill barnið hella öllu vatninu í glasinu yfir myndina, allt í lagi! Það er kannski ekki “FLOTT!” en það er spennandi og áhugavert, er það ekki?

Barn sem er heltekið af því hvort það muni uppskera hrós eða samþykki frá umhverfinu þorir minna að taka áhættur eða prufa sig áfram og á erfiðara með að gleyma sér í leik heldur en barn sem vinnur út frá sinni innri áhugahvöt og fær frelsi til að sökkva sér í tilraunastarfsemi í leik, óháð útkomu!

 

Hefðbundið hrós truflar flæði leiks.

Stór þáttur RIE nálgunarinnar er að styðja eins og við getum við sjálfstæðan leik og við berum mikla virðingu fyrir mikilvægi leiks. Við viljum að börn leiki sér á sínum forsendum og þurfum að passa okkur að taka ekki yfir eða láta leikinn byrja að snúast um okkar viðbrögð. Það þýðir að halda aftur af miklum viðbrögðum eða hrósi þegar barn lítur t.d. upp á okkur í miðjum leik eða segir “mamma sjáðu hvað ég gerði!” – í stað þess að segja “vááá!! Þetta er ótrúlega flottur turn hjá þér! whoohoo! Æðislegt!” þá speglum við frekar og segjum eitthvað eins og – “Ah ég sé, þú kubbaðir stóran turn:)” “þú settir alla karlana ofan í bílinn”.

Sjáið þið muninn?

Þegar við hrósum of mikið fyrir ákveðið atriði í leik þá sendum við oft óafvitandi þau skilaboð að leikurinn sé búinn, að markmiðinu sé náð (turninn er tilbúinn! til hamingju!). En með því að segja það sem við sjáum á þann hátt sem RIE mælir með þá höldum við leiknum opnum og barnið er líklegra til að halda áfram að leika sér. Kannski var loka-markmið barnsins ekkert að kubba stóran turn, kannski ætlaði barnið sér að ýta turninum niður, athuga hvernig kubbarnir myndu detta í jörðina og mögulega raða kubbunum í hring og búa til grindverk í kringum eitthvað!

Staðreyndin er sú að við vitum ekki hvað barn hefur í huga þegar það er í miðjum leik en það sorglega er að við fáum heldur ekki að uppgötva það þegar við tökum yfir og stöðvum flæðið með of sterkum viðbrögðum.

Þökkum þeim fyrir

Við þökkum börnunum okkar fyrir þegar þau eru hjálpleg. Í staðinn fyrir að segja “dugleg!” eða “flott hjá þér!” þegar þau setja diskinn sinn í uppþvottavélina óumbeðin þá þökkum við þeim einfaldlega fyrir eins og við myndum þakka vini eða fjölskyldumeðlimi fyrir að aðstoða okkur “takk fyrir að taka diskinn af borðinu, það er mjög hjálplegt :)”.

Enn og aftur, við viljum ekki að þau séu hjálpleg fyrir okkur – við viljum að þau séu hjálpleg því þau vilja það sjálf, vilja vera partur af heild þar sem allir hjálpast að, vilja gleðja okkur því þeim líður vel þegar við erum þakklát fyrir eitthvað sem þau taka uppá að gera.

Við myndum aldrei segja “dugleg/ur!” við maka okkar ef hann/hún færi út með ruslið.

 

Prufið bara!

Það eru eflaust einhverjir sem klóra sér í hausnum yfir þessum frösum og sjá það kannski ekki fyrir sér að tala svona við barnið sitt, ein á námskeiði hjá mér lýsti yfir raunverulegum kvíða og sorg yfir því að hugsa sér að hætta að hrósa barninu sínu á hefðbundinn hátt, að segja “duglegur!” og sýna stór viðbrögð. Hún var svo hrædd um að það myndi særa strákinn sinn, að svona breyting í samskiptum væri einfaldlega of mikil fyrir hann.

En börnin okkar kunna miklu frekar að meta svona viðbrögð heldur en hefðbundin “VÁ, FRÁBÆRT!” hrós. Þessi einföldu hrós sem við köllum upp yfir okkur en hafa enga raunverulega þýðingu.

Það er mjög verðmætt fyrir barn að finna fyrir því að við sjáum það, tökum eftir því sem það er að gera og vinnunna sem liggur að baki einhverju sem það gerði.

 

Hver eru áhrifin?

Með því að hrósa á þennan hátt þá eflum við sjálfstraust barnanna okkar, börnin okkar hætta að hugsa stanslaust um það hvað öðrum finnst og sækjast ekki jafnmikið eftir utanaðkomandi viðurkenningu. Þau verða viljugri til þess að prufa sig áfram og óhrædd við það að mistakast. Þau fá að eiga litlu sigrana sína sjálf og upplifa það að vera stolt af sjálfum sér á sínum eigin forsendum.

 

-Kristín Mariella Friðjónsdóttir

Greinin birtist fyrst á síðunni Respectful Mom og er endurbirt hér með góðfúslegu leyfi höfundar

Ókunnug kona í Smáralind sagði Andreu að hún ætti ekki að vera móðir

Andrea Ísleifsdóttir var í Smáralind á dögunum þegar ókunnug kona kom upp að henni og byrjaði að spjalla við hana um son Andreu. Samræðurnar byrjuðu vel en tóku snögga beygju þegar konan sagði Andreu að hún ætti ekki að vera móðir ef hún ætlaði ekki að ala son sinn "rétt" upp. Konan taldi Andreu ekki vera að ala son sinn "rétt" upp þar sem Andrea skilgreinir hann sem "hann." Andrea segir frá þessu í grein sinni á Glam.is og gaf Bleikt góðfúslegt leyfi til að birta hér með lesendum. Hér að neðan má lesa alla grein Andreu í heild sinni. Um… Lesa meira

Fólk er að missa sig yfir gömlum myndum af Emiliu Clarke og Kit Harrington

Gamlar myndir af Emiliu Clarke og Kit Harrington eru að ganga eins og eldur í sinu um netheima. Myndirnar voru teknar fyrir Rolling Stones tímaritið árið 2012 og eru hreint út sagt guðdómlegar! Alfie Allen og Lena Headey voru einnig í myndatökunni. Bored Panda greinir frá þessu. Horfðu á myndbandið neðst í greininni frá myndatökunni og sjáðu tíst frá netverjum. „Þetta augnablik var ógleymanlegt,“ sagði ljósmyndarinn Peggy Sirota um myndina af þeim kyssast. „Ég bað þau um að kyssast og ætli ástin hafi ekki verið í loftinu og ég var bara nógu heppinn að vera þarna.“ Sjáðu myndirnar hér fyrir neðan. Fólk var… Lesa meira

Mel B rauk af sviði eftir kvikindislegan brandara Simon Cowell um brúðkaupsnóttina hennar

Melanie „Mel B“ Brown, fyrrum kryddpía og dómari í America‘s Got Talent, rauk af sviði síðastliðið þriðjudagskvöld eftir að meðdómari hennar Simon Cowell sagði grófan og klúran brandara um brúðkaupsnóttina hennar. Mel B stendur nú í skilnaði við eiginmann sinn til tíu ára, Stephen Belafonte. Simon sagði „brandarann“ eftir tækniklúður í sýningu töframanns í America's Got Talent. „Ég get eiginlega ímyndað mér að þetta sé eins og brúðkaupsnótt Mel B. Mikil eftirvænting, lofar miklu, skilar litlu,“ sagði Simon. Mel B var ekki hrifin af þessum ummælum og kastaði yfir hann vatnsglasinu sínu áður en hún rauk af sviðinu í beinni… Lesa meira

Fíknin drap næstum Sunju: „Það líður ekki sá dagur sem ég er ekki skíthrædd við þennan sjúkdóm“

Ótti, kvíði, hræðsla, þunglyndi, lélegt sjálfsálit, lélegt sjálfstraust, félagsfælni, ofsareiði, mikil gremja, sjálfsmorðshugsanir, sjálfsmorðstilraunir, sjálfsvorkunn, meðvirkni á mjög háu stigi, föðurmissir og margir aðrir veikleikar og brestir meðal annars út frá miklu einelti (líkamlegu og andlegu), kynferðislegri misnotkun og ofbeldi (líkamlegu og andlegu) og mörgu öðru. Deyfði þessu eða sleppti öllu út í allskonar vímuefni í 17 ár. Drap mig næstum á endanum. Ég er núna edrú og búin að vera það í 3 ár og tæpan mánuð þegar ég skrifa þennan pistil, eða síðan 26. júlí 2014. Hver dagur telur og ég hefði ekki getað það án AA samtakanna og stuðninginn… Lesa meira

Ofurkrúttlegir hundar með sólgleraugu skynsamari en Donald Trump

Samfélagsmiðlar hafa logað af myndum frá sólmyrkvanum sem átti sér stað í gær og fjöldi fólks ferðaðist langar leiðir til Bandaríkjanna til þess að verða vitni að honum, enda eitt af ótrúlegustu undrum náttúrunnar. Til þess að sjá sólmyrkvan var nauðsynlegt að nota sérstök sólgleraugu sem vernda augun gegn hættulegum geislum sólarinnar. Forseti Bandaríkjanna virti þó þær viðvaranir ekki og ákvað að taka af sér sólgleraugun í miðjum sólmyrkva. Hinsvegar mátti sjá skynsama hunda víðsvegar um heiminn sem fylgdu fyrirmælum og pössuðu vel upp á sjónina. https://www.instagram.com/p/BYEh_hqlb3y/ https://www.instagram.com/p/BYE3M_GlZhX/ https://www.instagram.com/p/BYEW7QSgg6y/ https://www.instagram.com/p/BYESnoOjW10/ https://www.instagram.com/p/BYER1L-Bo_i/ https://www.instagram.com/p/BYEIhw3luBI/ https://www.instagram.com/p/BYD0_suHVsP/ https://www.instagram.com/p/BYESMlLjS1w/ https://www.instagram.com/p/BYEQo1LFTAS/ https://www.instagram.com/p/BYEBgZ1DC4_/ https://www.instagram.com/p/BYDhZlLht0V/ https://www.instagram.com/p/BYEk7FUAtgh/ Lesa meira

Karen Kjartansdóttir: „Íslenskar sundlaugar eru dásamleg blanda frjálsræðis og regludýrkunar“

„Íslenskar sundlaugar eru dásamleg blanda frjálsræðis og regludýrkunar. Mögulega í ætt við nektarmenningu Austur-Þýskalands,“ svona hefst pistill Karenar Kjartansdóttur um sundlaugar á Íslandi. Karen fór í sund um daginn með son sinn sem er að byrja í 1. bekk í grunnskóla. Honum var meinaður aðgangur að kvennaklefanum með Karen vegna aldurs, en hann þótti of gamall. Í kjölfarið kom ýmislegt upp í huga Karenar á meðan sundferðinni stóð, bæði varðandi reglur í íslenskum sundlaugum og skort á þeim. Eins og regluleysi varðandi eftirlitslausar rennibrautir. Karen skrifaði pistil á Facebook-síðu sína þar sem hún deildi vangaveltum sínum. Hún segir í samtali… Lesa meira

Friðrik Dór fékk ryk í augun á Dalvík – Myndband

Fiskidagstónleikarnir á Dalvík voru haldnir 12. ágúst síðastliðinn en talið er að yfir 30 þúsund manns hafi sótt tónleikana. Margar af skærustu stjörnum landsins stigu á stokk ásamt hljómsveit Rigg viðburða í glæsilegri umgjörð eins og sjá má á meðfylgjandi myndskeiði. Friðrik Dór Jónsson flutti lagið Í síðasta skipti með miklum ágætum og tóku gestir tónleikanna virkan þátt í söng og leik. Friðrik Dór lét hafa það eftir sér baksviðs eftir flutninginn að hann hefði fengið eitthvað ryk í augun í miðju lagi. „Ég er búinn að syngja þetta lag þúsund og tíu sinnum. Það gerðist eitthvað sérstakt þarna á… Lesa meira

Svona ræktarðu þitt eigið avókadó tré skref fyrir skref – Myndband

Avókadó, eða lárpera, nýtur sívaxandi vinsælda hér á landi sem og víðar. Fyrir þá sem ekki þekkja er þetta græni ávöxturinn sem bragðast örlítið eins og kartafla. Inni í lárperu er steinn sem flestir henda en margir hafa prófað að setja steinn í mold eða vatn og sjá hann spíra. En hvað svo? Er hægt að rækta sitt eigið avókadó tré? Svarið má sjá hér að neðan í myndbandi frá Mr Eastcostman. Myndbandið hans hefur fengið rúmlega fjögur milljón áhorf og sýnir hann í því hvernig á að rækta sitt eigið avókadó tré skref fyrir skref. Lesa meira

Getur þú giskað hver er með hverjum? – Myndband

Cut gerðu skemmtilegt verkefni á dögunum en þau fengu nokkra einstaklinga til að giska á hverjir eru par úr hópi tíu einstaklinga. Einstaklingarnir þekkja ekki fólkið og eiga að giska á hvaða tveir einstaklingar eru par út frá því að horfa á einstaklingana og spyrja þá spurninga. Fólkið sem er að giska segir svo af hverju fólkið heldur að þessir tveir einstaklingar séu saman. Eins og svipaður fatasmekkur eða daðurslegt augnaráð. Myndbandið er mjög skemmtilegt og áhugavert! Horfðu á það hér fyrir neðan. Lesa meira

Kendall Jenner húðskömmuð fyrir að nota þennan emoji-kall

Það er ekkert nýtt að Kardashian-Jenner fjölskyldan sé undir smásjá þegar kemur að öllu því sem þau gera. Allt frá klæðnaði, orðavali þeirra á Twitter og meira að segja notkun þeirra á emoji-köllum. Í maí var Kim Kardashian harðlega gagnrýnd fyrir tíst sitt um Manchester árásina. Hún deildi mynd af sér og Ariönu Grande með tístinu. Netverjar gagnrýndu hana fyrir að nota þetta sem tækifæri til að deila mynd af sér sjálfri. Kim eyddi upprunalega tístinu og deildi fljótlega tveimur öðrum tístum sem voru ekki með mynd. Sjá einnig: Kim Kardashian gagnrýnd harðlega fyrir þetta tíst um Manchester árásina Nú er… Lesa meira

Kylie Jenner útskýrir af hverju hún hætti með Tyga: „Við munum alltaf hafa einstök tengsl“

Kylie Jenner og Tyga hættu saman í mars á þessu ári eftir næstum þriggja ára samband. Öll slúðurpressan var á nálum í kjölfarið en Kylie og Tyga tjáðu sig hvorug um sambandsslitin opinberlega. Nú hefur Kylie loksins tjáð sig um þau, en hún gerði það í raunveruleikaþættinum sínum „Life of Kylie.“ Hún segir ástæðuna fyrir því að hún hætti með honum ekki vera út af einhverju stóru rifrildi eða að það hafi verið eitthvað slæmt á milli þeirra. „Það var alls ekki neitt að sambandinu okkar. Hann og ég munum alltaf, alltaf hafa einstök tengsl,“ segir Kylie. „Það var ekkert… Lesa meira